نويسنده: قيام الدين وصال
افغانستان در طی سالهای اخیر شاهد دو حرکت فکری متفاوت در دو بستر جداگانه بوده است ، این حرکت ها و جریان ها گاهی بطور آشکارا و علنی و زمانی به گونۀ آرام و بی سر و صدا در حال جدال و مقابله بوده اند و هنوز هم این تقابل و رویاروئی به اشکال و شیوه های مختلف ادامه دارد .
یکی از این حرکت ها جریان های به ظاهر از هم گسسته ولی پیوسته ایست که هدف و مرام نهائی شان تطبیق اصول و معیارهای لیبرال دموکراسی غرب در جامعۀ سنتی و مذهبی افغانستان است. این جریان ها که در چارچوب احزاب و نهادهای متعدد مدنی و سیاسی تبارز یافته اند جناح غرب گراها و به اصطلاح " تجدد طلب ها" را تشکیل می دهند.
اما جریان دوم شامل احزاب و نهادهای اسلام گرا و مدافع اصول و ارزشهای دینی و اعتقادی جامعه است که بخش کوچکی از این جریان در داخل دستگاههای حکومتی کار می کنند در حالیکه ریشه و بدنۀ اصلی آن در عمق جامعه و در افکار و عقول افغانها جای دارد.
در آغاز تحولات چند سال اخیر چنین پنداشته می شد که لیبرالیسم و ارزشهای مدنی وارد شده از غرب که از حمایت های گسترده سیاسی ، مالی و تبلیغاتی امریکا و متحدین اش برخوردار بوده و هستند ممکن است منجر به کمرنگ تر شدن عقاید مذهبی در افغانستان شود . اما رویدادهای چند سال گذشته عکس این قضیه را نشان داد .
درست است که در عرصۀ سیاسی و حکومتی پدیدۀ اسلام ستیزی و حذف مجاهدین از قدرت بعنوان یک جریان خزنده و خطرناک وجود داشته و غرب گراها در سطح قابل توجهی موفق شده اند رهبران مجاهدین و استوانه های اصلی جهاد را تحت عناوین "جنگسالار" و "جنایتکاران جنگی" در اذهان جامعه بکوبند و موفقیت آنها را در درون دستگاههای حکومتی تضعیف نمایند اما در متن جامعه حرکت اسلام گرائی و گرایش به اصول و ارزشهای مذهبی در این مدت روز تا روز قوی تر و منسجم تر گردیده و اجازه نداده است افکار لیبرالیستی و سکولار در افغانستان به یک جریان سیاسی و فکری نیرومند تبدیل شود.
افغانستان جامعه ایست که در آن به هر اندازه که گروههای سکولار (کمونیست و غربگرا" علیه دین و مذهب و باورهای مردمی موضع گیری نمایند به همان اندازه اقشار مختلف مردم بیشتر به مذهب و تعالیم علیه دینی روی می آورند و هرگاه کار به جایی برسد که تبلیغ علیه دین حالت رسمی و حکومتی به خود اختیار کنند افغانها ناگزیر می شوند برای دفاع از عقاید مذهبی خود نهایتآ دست به اسلحه ببرند چنانکه ما در جریان 14 سال حکومت کمونیست ها در افغانستان شاهد این قضیه بودیم.
طی سالهای اخیر ایجاد و رشد مدارس خود گردان دینی (دخترانه و پسرانه) در اکثر ولایات افغانستان به یک پدیدۀ عام و چشمگیر تبدیل شده و هر روز بر تعداد آنها افزوده می شود.
در شهر کابل پایتخت کشور دهها مدرسه در سطح لیسه و چندین مرکز تحصیلات عالی که در آنها قرآن ، حدیث ، فقه و تعالیم دینی آموزش داده می شود در این سالها شروع به فعالیت کرده و مورد استقبال گرم جوانان و خانواده ها قرار گرفته است. در رأس این مراکز تحصیلی ، مدرسه علمیۀ " خاتم النبیین " قرار دارد که در قلب شهر کابل حیثیت و اعتبار یک دانشگاه مجهز و پیشرفته را دارد در شمال افغانستان بویژه در شهر مزار شریف مرکز ولایت بلخ ، که یکی از امن ترین مناطق کشور بشمار می رود لیسه ها و مراکز متعدد دینی (دخترانه و پسرانه) صدها تن از دانش آموزان و دانشجویان رابه خود جذب کرده و طبق اصول و موازین شرعی ، اداره و رهبری می شوند.
در این لیسه ها علاوه بر علوم اسلامی ، ریاضیات ، زبان ، کامپیوتر و دیگر دانش های جدید تدریس میگردد . حضور انبوه دختران جوان و خانم های محجبه یکی از شاخصه های اصلی این مدارس و لیسه هاست.
این درحالی است که تا چند سال قبل ، افغانستان با این پدیدۀ جدید چندان آشنایی نداشت و مضامین اسلامی تنها در مدارس قدیمی و سنتی ، در حجره ها و گوشه های مساجد تدریس می گردید و دختران و زنان حق شرکت در این گونه جلسات را نداشتند.
بطور کلی در طول 6-7 سال اخیر ، گرایش به فراگیری آموزه های مذهبی و بازگشت به اصالت و هویت دینی در جامعه افغانستان به یک حرکت بسیار قوی و سیستماتیک تبدیل گردیده است البته این حرکت ، جدا از افکار و عقاید مخصوص گروه طالبان وسایر جریان های سلفی و وهابیگری است.
در پهلوی این حرکت اسلام خواهانه ای که در متن جامعه افغانستان و در مقابله با جریانات غرب گرا به یک اهرم قدرتمند تبدیل شده است پدیدۀ دیگری نیز در حال نضج گرفتن است ، این پدیده تفکر وحدت طلبانه ایست که در میان علما و اندیشمندان سنی و شیعه افغانستان پررنگتر از گذشته شکل گرفته است . مصداق بارز این همبستگی و همآهنگی مذهبی میان علمای شیعه و سنی افغانستان ، در ایام ماه محرم امسال کاملآ واضع و روشن بود .
به گفتۀ شاهدان عینی ، عاشورای امسال در شهر مزار شریف از لحاظ شکوه و عظمت و تعداد دستجات عزادار که در داخل صحن و چهارباغ روضۀ شریف گرد آمده بودند در طول تاریخ افغانستان بی نظیر و بی سابقه بود ، شهر کاملآ سیاه پوش شده بود و شیعه وسنی در این مراسم شرکت کرده بودند ، شورای اخوت اسلامی ولایت بلخ که مرکب از شوراهای علمای اهل سنت و تشیع این ولایت است با نشر اطلاعیه ای از عموم مسلمانان خواست تا در مراسم عزاداری و سوگواری شهادت امام حسین (ع) و اصحاب و یاران آنحضرت شرکت نمایند.
این شورا روز جمعه هشتم محرم را روز معرفی و محبت اهل بیت رسول الله (ص ) نامگذاری کرده و از تمام خطیا و امامان مساجد تقاضا بعمل آورد تا در این جمعه پیرامون عظمت و مقام اهل بیت پیامبر اسلام برای مردم سخنرانی کنند.
فضای فکری و اجتماعی جامعه افغانستان به وضوح نشان می دهد که علی رغم حضور دهها هزار سرباز و نیروی خارجی از چهل کشور جهان و با وجود برخی حرکت های اسلام ستیزانه ای که از سوی برخی حلقات داخلی وخارجی راه انداخته می شود تفکر اسلام ناب محمدی(ص) در سرتاسر افغانستان در حال قوت گرفتن است.
